Gần một nửa nhân viên Mỹ phóng đại việc sử dụng AI để làm hài lòng cấp trên

Nhiều doanh nghiệp đang thúc đẩy nhân viên sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) với kỳ vọng cải thiện năng suất và tối ưu quy trình làm việc. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy áp lực này có thể dẫn đến tình trạng nhân viên phóng đại, thậm chí giả vờ sử dụng AI để đáp ứng kỳ vọng của cấp trên, trong khi bản thân họ vẫn thiếu kiến thức và hướng dẫn cần thiết.

48% nhân viên được khảo sát phóng đại mức độ sử dụng AI

Theo nghiên cứu do công ty phân tích dữ liệu kinh doanh Visier thực hiện, gần một nửa trong số 1.000 nhân viên toàn thời gian tại Mỹ tham gia khảo sát thừa nhận từng phóng đại mức độ sử dụng hoặc chuyên môn về AI khi trao đổi với đồng nghiệp và cấp trên.

Visier gọi hiện tượng này là “AI mang tính trình diễn” (Performative AI). Thay vì phản ánh chính xác cách AI được sử dụng trong công việc, một số nhân viên cố thể hiện rằng họ thành thạo công nghệ này, phần nào do áp lực phải bắt kịp xu hướng tại doanh nghiệp.

Đáng chú ý, khoảng 45% người tham gia khảo sát cho biết họ cảm thấy bị thúc ép sử dụng AI nhưng không tự tin về khả năng khai thác công nghệ này một cách hiệu quả. Điều đó cho thấy khoảng cách giữa kỳ vọng của doanh nghiệp và năng lực thực tế của nhân viên có thể đang góp phần tạo ra những hành vi mang tính đối phó.

Nhân viên cho rằng lãnh đạo chưa hiểu rõ về AI

Báo cáo của Visier cũng phản ánh sự thiếu chắc chắn về cách các doanh nghiệp triển khai AI và đánh giá tác động của công nghệ này đối với môi trường làm việc.

Chỉ 28% người được khảo sát cho rằng nhà tuyển dụng hiểu rõ cách AI đang được sử dụng trong công việc. Tỷ lệ nhân viên tin rằng lãnh đạo thực sự hiểu những lo ngại của họ về AI chỉ đạt 29%, trong khi 33% cho rằng cấp trên nắm rõ nhu cầu đào tạo của nhân viên.

Tình trạng thiếu định hướng còn thể hiện ở kế hoạch triển khai công nghệ. Khoảng 32% người tham gia khảo sát cho biết doanh nghiệp của họ chưa có kế hoạch rõ ràng để đánh giá tác động của AI đối với môi trường làm việc. Trong khi đó, 27% nghi ngờ rằng cấp trên thậm chí chưa xây dựng bất kỳ kế hoạch nào cho vấn đề này.

Những con số trên cho thấy việc yêu cầu nhân viên sử dụng AI không nhất thiết đi kèm với chiến lược triển khai cụ thể. Khi doanh nghiệp chưa xác định rõ mục tiêu, tiêu chuẩn đánh giá và cách ứng dụng phù hợp, nhân viên có thể khó biết đâu là mức độ sử dụng được kỳ vọng.

Người lao động muốn được đào tạo thay vì chịu áp lực sử dụng AI

Thay vì chỉ nhận yêu cầu sử dụng thêm AI, nhân viên mong muốn doanh nghiệp cung cấp hướng dẫn cụ thể hơn. Theo khảo sát, khoảng 32% muốn được đào tạo và có cơ hội nâng cao kỹ năng, 31% muốn thông tin minh bạch hơn, còn 18% cần thông điệp rõ ràng hơn về ảnh hưởng của AI đối với công việc của mình.

Trong những năm gần đây, các tập đoàn công nghệ như Nvidia, Microsoft và OpenAI liên tục nhấn mạnh tiềm năng cải thiện năng suất của AI. Nhiều doanh nghiệp cũng bắt đầu theo dõi mức độ sử dụng công cụ AI của nhân viên nhằm đánh giá hiệu quả triển khai.

Microsoft từng phát triển các công cụ giúp doanh nghiệp theo dõi mức độ sử dụng Copilot. Tuy nhiên, việc biến chỉ số sử dụng AI thành một dạng bảng xếp hạng có thể tạo ra những động lực không mong muốn. Tại Amazon, một số nhân viên được cho là đã tìm cách tăng mức sử dụng công cụ AI nội bộ để cải thiện thứ hạng. Dù công ty khẳng định không đánh giá nhân viên chỉ dựa trên việc sử dụng AI, các thông tin được báo chí đề cập cho rằng lượng token sử dụng có thể liên quan đến đánh giá hiệu suất.

Duolingo cũng từng gây chú ý với định hướng ưu tiên AI trong hoạt động doanh nghiệp, trước khi điều chỉnh một số cách đánh giá liên quan đến mức độ sử dụng công nghệ này.

Áp lực dùng AI có thể ảnh hưởng đến chất lượng công việc

Không phải mọi phản hồi về AI tại nơi làm việc đều tiêu cực. Một số nhân viên cho rằng công nghệ này giúp cải thiện sự phối hợp giữa các thành viên trong nhóm. Tuy nhiên, những lo ngại về chất lượng đầu ra và sự suy giảm kỹ năng cũng ngày càng được nhắc đến, đặc biệt trong lĩnh vực lập trình.

Một số lập trình viên phản ánh rằng việc bị thúc ép sử dụng AI để tạo mã có thể khiến họ phụ thuộc vào công cụ và ít có cơ hội rèn luyện kỹ năng chuyên môn. Các ý kiến phê bình khác cũng đặt câu hỏi liệu những lợi ích năng suất được kỳ vọng có thực sự tương xứng với thời gian cần thiết để kiểm tra, sửa lỗi và loại bỏ mã do AI tạo ra nhưng không đáp ứng yêu cầu.

Kết quả khảo sát của Visier cho thấy việc triển khai AI không đơn thuần là đưa thêm công cụ mới vào quy trình làm việc. Nếu doanh nghiệp tập trung quá nhiều vào chỉ số sử dụng mà thiếu đào tạo, hướng dẫn và tiêu chí đánh giá thực chất, nhân viên có thể ưu tiên thể hiện rằng mình đang dùng AI thay vì tìm cách ứng dụng công nghệ để giải quyết công việc hiệu quả hơn.

Để AI mang lại giá trị thực tế, doanh nghiệp cần xác định rõ những nhiệm vụ phù hợp, cung cấp chương trình đào tạo và đánh giá dựa trên chất lượng đầu ra thay vì chỉ nhìn vào tần suất sử dụng. Nếu không, áp lực chạy theo xu hướng có thể tạo ra những con số đẹp trên báo cáo nhưng chưa chắc cải thiện được năng suất thực tế.