Review phim La Grazia: Khi quyền lực không thể giải đáp những day dứt của một đời người

La Grazia đánh dấu màn tái hợp giữa đạo diễn Paolo Sorrentino và nam diễn viên Toni Servillo, hai cái tên từng tạo nên dấu ấn qua Il Divo và The Great Beauty. Lần này, thay vì đặt nhân vật vào những cuộc đấu trí chính trị hay thế giới xa hoa của giới thượng lưu, Sorrentino lựa chọn một không gian trầm lắng hơn: những hành lang quyền lực tại Rome, nơi một vị tổng thống đang chuẩn bị rời nhiệm sở phải đối diện với những câu hỏi chưa từng tìm được lời giải trong cuộc đời mình.

Nhân vật trung tâm là Mariano De Santis (Toni Servillo), Tổng thống Italy chỉ còn sáu tháng tại nhiệm. Từng là một thẩm phán danh tiếng, ông được biết đến bởi tính nguyên tắc, sự cứng rắn và thái độ tuyệt đối tuân thủ hiến pháp. Biệt danh "Bê tông cốt thép" phần nào phản ánh con người Mariano: khô khan, kiên định và gần như không để cảm xúc chi phối các quyết định.

Tuy nhiên, phía sau hình ảnh một chính khách mẫu mực là người đàn ông đang bị ám ảnh bởi quá khứ. Cái chết của người vợ đã qua nhiều năm nhưng vẫn không giúp ông thoát khỏi câu hỏi về một cuộc ngoại tình xảy ra cách đây bốn thập kỷ. Mariano nghi ngờ người bạn cũ Ugo Romani (Massimo Venturiello), nhưng không có bằng chứng để xác nhận sự thật. Đối với một người dành cả sự nghiệp để phân định đúng sai bằng luật pháp, việc không thể tìm ra câu trả lời cho chuyện riêng tư lại trở thành nỗi day dứt lớn nhất.

Từ điểm xuất phát ấy, La Grazia xây dựng câu chuyện về một con người đứng giữa hai thế giới: trách nhiệm chính trị mà ông đã theo đuổi gần như cả đời và những cảm xúc cá nhân chưa bao giờ thực sự được giải quyết.

Những quyết định chính trị và giới hạn của nguyên tắc

Điểm đáng chú ý của La Grazia nằm ở cách Sorrentino đặt Mariano trước những quyết định không có đáp án dễ dàng. Trong những tháng cuối nhiệm kỳ, vị tổng thống phải cân nhắc việc ký ban hành dự luật hợp pháp hóa trợ tử, đồng thời xem xét hai đơn xin ân xá gây nhiều tranh luận: một phụ nữ sát hại người chồng bạo hành mình trong lúc ông ta ngủ và một người đàn ông giết người vợ mắc chứng sa sút trí tuệ. Đây không đơn thuần là những vấn đề pháp lý. Mỗi quyết định đều đặt Mariano trước ranh giới giữa luật pháp, đạo đức và lòng trắc ẩn. Một người vốn quen tìm kiếm sự chính xác trong từng điều khoản hiến pháp giờ đây phải đối diện với những hoàn cảnh mà không một bộ luật nào có thể đưa ra câu trả lời hoàn toàn thỏa đáng.

Sự xuất hiện của Dorotea (Anna Ferzetti), cô con gái đồng thời là cố vấn pháp lý thân cận, càng làm rõ mâu thuẫn này. Cô thường xuyên thúc giục cha đưa ra quyết định thay vì tiếp tục trì hoãn. Tuy nhiên, Mariano không phải người thiếu trách nhiệm hay không hiểu tính cấp thiết của công việc. Ông đơn giản là không muốn đưa ra phán quyết khi bản thân chưa tìm được sự chắc chắn cần thiết.

Qua những tình huống này, bộ phim mở rộng câu chuyện từ nỗi bất an cá nhân sang vấn đề về trách nhiệm của người nắm giữ quyền lực. Khi luật pháp không thể bao quát mọi hoàn cảnh, liệu người thực thi nó có nên dành chỗ cho lòng trắc ẩn? Và nếu một quyết định đúng về mặt pháp lý lại đi ngược với cảm nhận đạo đức của con người, đâu mới là lựa chọn đáng cân nhắc?

Sorrentino không cố gắng đưa ra một câu trả lời duy nhất. Ông để nhân vật tự vật lộn với những lựa chọn, qua đó cho thấy giới hạn của một hệ thống tư duy vốn luôn đề cao tính đúng sai rạch ròi.

Toni Servillo và hình ảnh một chính khách cô độc

Nếu câu chuyện của La Grazia có phần chậm rãi và giàu tính suy tưởng, Toni Servillo chính là yếu tố giúp bộ phim duy trì sức hút. Nam diễn viên thể hiện Mariano bằng lối diễn tiết chế, gần như không cần đến những biểu cảm cường điệu để truyền tải trạng thái tâm lý của nhân vật.

Mariano thường xuất hiện với vẻ mặt nghiêm nghị, những câu trả lời ngắn gọn và phong thái có phần xa cách. Tuy nhiên, sự cứng rắn ấy dần để lộ những vết nứt khi ông ở một mình hoặc trò chuyện với những người thân cận. Những cuộc độc thoại nội tâm về người vợ quá cố, sự tò mò về quá khứ và nỗi lo âu trước thời gian còn lại cho thấy một con người hoàn toàn khác phía sau chức vụ tổng thống.

Một chi tiết thú vị là sở thích nghe nhạc rap của Mariano. Giữa những cuộc họp trang trọng, các buổi tiếp khách ngoại giao và không gian cổ điển của những nhà hát opera, vị tổng thống lại tìm đến thứ âm nhạc hiện đại qua chiếc tai nghe cá nhân. Sự tương phản này tạo nên nét hài hước kín đáo, đồng thời giúp nhân vật thoát khỏi hình ảnh một chính khách già nua, nguyên tắc và đơn điệu.

Bên cạnh Servillo, Anna Ferzetti cũng tạo được dấu ấn trong vai Dorotea. Nhân vật không chỉ đóng vai trò hỗ trợ câu chuyện chính trị mà còn là người thường xuyên đối diện với sự do dự của cha mình. Mối quan hệ giữa hai cha con được thể hiện bằng những cuộc trao đổi vừa có sự tôn trọng, vừa tồn tại khoảng cách thế hệ và khác biệt trong cách nhìn nhận trách nhiệm.

Sự kết hợp giữa Servillo và Ferzetti giúp những phân đoạn đời thường trở nên tự nhiên, tạo đối trọng cần thiết với bầu không khí trang trọng của các sự kiện chính trị.

Ngôn ngữ hình ảnh mang đậm dấu ấn Paolo Sorrentino

Về mặt dàn dựng, La Grazia tiếp tục thể hiện phong cách điện ảnh đặc trưng của Paolo Sorrentino. Đạo diễn không đặt nặng việc kể chuyện theo trình tự nhanh chóng mà dành nhiều thời lượng cho những khung hình giàu tính biểu tượng, các chuyển động máy được tính toán kỹ lưỡng và những tình huống có phần phi lý.

Một trong những phân cảnh đáng chú ý là buổi đón tiếp nguyên thủ Bồ Đào Nha. Trong cơn mưa lớn, vị khách bước trên thảm đỏ đang bị gió cuốn tung, trong khi Mariano đứng bất động quan sát từ phía đối diện. Hình ảnh nghi thức ngoại giao vốn tượng trưng cho sự trang trọng và quyền lực bỗng trở nên mong manh, thậm chí có phần hài hước trước những tác động của tự nhiên.

Một phân cảnh khác liên quan đến hình ảnh phi hành gia đang mắc kẹt trong trạng thái không trọng lực. Khi người này rơi nước mắt, giọt lệ trôi lơ lửng trước camera. Mariano đưa tay chạm vào màn hình nhưng không thể tiếp xúc với nó. Đây là một hình ảnh giàu sức gợi, phản ánh khoảng cách giữa mong muốn của con người và những giới hạn mà họ không thể vượt qua.

Sorrentino còn sử dụng nhiều chi tiết bất ngờ, chẳng hạn sự xuất hiện của một chú chó robot hay những phân đoạn được dàn dựng theo hướng siêu thực. Chúng không nhất thiết phục vụ trực tiếp cho diễn biến cốt truyện, nhưng góp phần tạo nên thế giới điện ảnh có phần kỳ lạ, nơi sự trang trọng luôn song hành với tính phi lý.

Phần hình ảnh của nhà quay phim Daria D'Antonio cũng đóng vai trò quan trọng. Các khung hình được chăm chút về màu sắc, bố cục và ánh sáng, từ những không gian quyền lực tại Rome cho đến bối cảnh nhà tù. Thành phố hiện lên không chỉ như địa điểm diễn ra câu chuyện mà còn mang theo dấu ấn lịch sử, kiến trúc và bản sắc văn hóa Italy.

Âm nhạc điện tử với những âm thanh tổng hợp, tiết tấu hiện đại được đặt cạnh không gian opera và các nghi thức truyền thống. Sự đối lập này tạo nên một lớp cảm xúc riêng, đồng thời phản ánh trạng thái của Mariano: một con người bị níu giữ bởi quá khứ nhưng vẫn đang sống trong hiện tại đầy biến động.

Nhịp phim chậm và cách kể chuyện giàu tính suy tưởng

Dù sở hữu nhiều phân cảnh ấn tượng, La Grazia không phải tác phẩm dễ tiếp cận với khán giả yêu thích những bộ phim có diễn biến nhanh hoặc cốt truyện được triển khai rõ ràng ngay từ đầu.

Phải mất khoảng 30 phút trong tổng thời lượng hơn hai tiếng, câu chuyện mới thực sự định hình những xung đột chính. Phần lớn thời gian đầu được dành cho việc giới thiệu Mariano, thói quen sinh hoạt, những mối quan hệ và trạng thái tâm lý của ông. Các vấn đề chính trị dần xuất hiện, nhưng không được khai thác theo hướng một cuộc đấu trí quyền lực thông thường.

Cách kể chuyện này khiến bộ phim có những khoảng lặng tương đối dài. Một số tình huống được xây dựng thiên về hình ảnh và cảm xúc hơn là phục vụ trực tiếp cho cốt truyện. Với những khán giả chưa quen phong cách của Sorrentino, đây có thể là trở ngại đáng kể.

Tuy nhiên, nhịp phim chậm cũng phù hợp với chủ đề mà tác phẩm theo đuổi. Mariano đang ở giai đoạn nhìn lại cuộc đời, khi những thành tựu chính trị không còn đủ sức khỏa lấp những câu hỏi riêng tư. Thay vì liên tục tạo ra biến cố, bộ phim để nhân vật có thời gian quan sát, suy nghĩ và đối diện với chính mình.

Đây cũng là điểm cho thấy sự trở lại đáng chú ý của Sorrentino sau Parthenope. Nếu tác phẩm trước bị nhận xét là quá chú trọng những hình ảnh phô diễn và thiếu chiều sâu cảm xúc, La Grazia cho thấy đạo diễn tìm lại được sự cân bằng giữa phong cách thị giác, chất hài khô và những suy tư về thân phận con người.

La Grazia là tác phẩm giàu tính suy tưởng, kết hợp câu chuyện chính trị với những vấn đề mang tính cá nhân như tuổi già, sự cô độc, lòng trắc ẩn và khả năng tha thứ. Paolo Sorrentino không xây dựng một bộ phim chính luận nặng nề, mà sử dụng chất hài khô, hình ảnh siêu thực và những khoảng lặng để tiếp cận các vấn đề phức tạp.

Toni Servillo tiếp tục chứng minh khả năng diễn xuất tinh tế qua một nhân vật có nhiều mâu thuẫn nội tâm. Trong khi đó, phần hình ảnh và âm nhạc góp phần tạo nên bản sắc riêng cho tác phẩm, dù nhịp kể chậm và cách triển khai không quá trực diện có thể khiến một bộ phận khán giả khó theo dõi. Điểm đáng giá nhất của La Grazia nằm ở cách bộ phim nhìn nhận sự bất lực của con người trước thời gian và những điều không thể thay đổi. Sau cả một đời theo đuổi sự chính xác, Mariano phải học cách chấp nhận rằng không phải câu hỏi nào cũng có lời giải, cũng như không phải mọi tổn thương đều có thể được chữa lành bằng một phán quyết.

Đây là một tác phẩm phù hợp với khán giả yêu thích điện ảnh tác giả, đặc biệt là những người quan tâm đến phong cách kể chuyện giàu hình ảnh và chiều sâu tâm lý của Paolo Sorrentino. Thay vì mang đến một câu chuyện kịch tính về quyền lực, bộ phim lựa chọn khép lại thế giới chính trị bằng một suy tư giản dị hơn: đôi khi, điều con người cần nhất không phải là tìm ra sự thật, mà là học cách sống cùng những điều mình không bao giờ biết được.