AI đang giải mã ngôn ngữ động vật, con người sẽ có thể nói chuyện với chúng?

AI bắt đầu tìm kiếm “ngôn ngữ” của động vật

AI từ lâu đã được sử dụng để phân tích ngôn ngữ của con người, nhưng giờ đây công nghệ này đang được đưa vào một lĩnh vực khó hơn nhiều: giải mã cách động vật giao tiếp. Theo Bloomberg, các nhà khoa học đang sử dụng machine learning để xử lý khối lượng dữ liệu âm thanh khổng lồ. Đây là công việc gần như không thể thực hiện thủ công khi số lượng bản ghi lên tới hàng chục hoặc hàng trăm nghìn.

Nghiên cứu hiện được tiến hành trên nhiều loài khác nhau, trong đó có quạ, cá voi và sói. Mục tiêu không đơn thuần là nhận diện âm thanh, mà tìm kiếm những mẫu lặp lại giữa tiếng kêu, hoàn cảnh và hành vi của động vật. Nếu một âm thanh nhất định liên tục xuất hiện trong cùng một tình huống, AI có thể giúp các nhà khoa học kiểm tra liệu giữa chúng có tồn tại mối liên hệ hay không.

Một trong những nghiên cứu đáng chú ý liên quan đến quạ khoang ở Tây Ban Nha. Nhà sinh vật học Vittorio Baglione đã dành khoảng 30 năm nghiên cứu loài chim này. Năm 2018, ông cùng cộng sự Daniela Canestrari gắn những chiếc micro nhỏ lên 43 con quạ.

Thí nghiệm tạo ra hàng nghìn giờ ghi âm, bao gồm âm thanh của quạ trưởng thành, chim non và nhiều loài chim khác. Kho dữ liệu sau đó tiếp tục được mở rộng lên khoảng 150.000 bản ghi. Vấn đề nằm ở chỗ con người rất khó xác định chính xác con chim nào tạo ra từng âm thanh trong một kho dữ liệu lớn như vậy. Các nhà nghiên cứu vì thế sử dụng một mô hình AI do Earth Species Project phát triển để phân tách âm thanh và xác định nguồn phát.

Một âm thanh đặc biệt thu hút sự chú ý của Baglione. Khi một con diều hâu tấn công tổ quạ, ông nhận thấy một con quạ phát ra âm thanh khá nhỏ trước khi những con khác xuất hiện để bảo vệ tổ. Baglione diễn giải âm thanh này theo cách gần giống một lời kêu gọi hỗ trợ, chẳng hạn như “Hãy đến giúp tôi”.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa quạ sở hữu ngôn ngữ giống con người. Đây mới chỉ là một quan sát cần được kiểm chứng thêm. AI có thể giúp các nhà nghiên cứu xem xét liệu âm thanh đó có thường xuyên xuất hiện trong những tình huống tương tự hay không.

Nếu mối liên hệ được lặp lại với độ tin cậy cao, các nhà khoa học sẽ có thêm bằng chứng để hiểu cách quạ truyền đạt thông tin cho nhau.

Nói chuyện với động vật có thể trở thành hiện thực?

Khả năng con người giao tiếp hai chiều với động vật là một viễn cảnh hấp dẫn, nhưng khoảng cách từ việc nhận diện âm thanh đến thực sự “nói chuyện” với một loài khác vẫn còn rất lớn. Động vật không chỉ giao tiếp bằng âm thanh. Chúng có thể sử dụng mùi, màu sắc, chuyển động cơ thể hoặc các tín hiệu đặc biệt như sonar để truyền đạt thông tin.

Điều này đồng nghĩa một hệ thống AI muốn hiểu động vật có thể không chỉ cần phân tích âm thanh. Nó còn phải xem xét môi trường, hành vi và hoàn cảnh mà âm thanh đó xuất hiện.

Ví dụ, cùng một tiếng kêu có thể mang ý nghĩa khác nhau tùy vào việc con vật đang tìm kiếm thức ăn, cảnh báo nguy hiểm hay tương tác với đồng loại. Jeremy Coller, một nhà đầu tư và người ủng hộ nghiên cứu giao tiếp động vật, từng dự đoán rằng giao tiếp hai chiều giữa con người và động vật có thể trở nên khả thi vào khoảng năm 2030.

Dù vậy, đây vẫn là một dự đoán chứ chưa phải kết luận khoa học.

Giải mã được tiếng động vật chưa đồng nghĩa với hiểu chúng

AI đang giúp các nhà khoa học xử lý lượng dữ liệu mà trước đây con người khó có khả năng phân tích. Từ hàng trăm nghìn bản ghi âm, công nghệ có thể tìm ra những mẫu mà mắt và tai con người dễ bỏ qua. Nhưng việc phát hiện một mẫu âm thanh vẫn còn cách rất xa việc hiểu đầy đủ suy nghĩ hoặc ngôn ngữ của một loài động vật. Câu hỏi lớn nhất vì thế không chỉ là AI có thể giải mã được đến đâu, mà còn là con người sẽ làm gì sau khi có được khả năng đó.

Nếu một ngày máy móc thực sự giúp chúng ta hiểu cách động vật giao tiếp, công nghệ này có thể mở ra một bước tiến lớn trong nghiên cứu thế giới tự nhiên. Đồng thời, nó cũng buộc con người phải đặt ra những giới hạn rõ ràng để khả năng “nói chuyện với động vật” không biến thành công cụ kiểm soát chúng.